De maanden maart en april zijn altijd weer bijzondere maanden in de tuin. De bomen zitten nog niet in blad, en dat betekent dat de zon direct toegang heeft tot de struiklaag en de kruidlaag, dicht bij de grond. De vroegbloeiende heesters en de voorjaarsbloeiers op de grond reageren snel op de warmte en het licht van de zon. Ze belonen ons ieder jaar weer met spannende – vaak felle –  kleuren op een moment dat de bomen er nog winters uitzien. Als dat geen lentegevoel geeft!

Voorjaarsbloeiers in de kruidlaag zijn er in soorten en maten. Sommigen hebben bolletjes of knolletjes en er zijn ook planten met wortelstokken. Deze wortelstokken, bollen en knollen bevatten veel voedselreserves die ervoor zorgen dat de planten in het voorjaar een vroege spurt kunnen maken. Een paar soorten die momenteel bloeien zijn de blauwe druifjes (met een bolletje), narcisjes (ook met een bolletje) en vingerhelmbloemen (met een knolletje).

Andere voorjaarsbloeiers, zoals het gevlekt longkruid en het bosviooltje, zijn vaste planten waarvan de knoppen op of vlak onder de grond overwinteren. Op deze manier komen ze bij de eerste zonnestralen supersnel op gang. In de winter worden deze knoppen beschermd door het afgevallen blad dat in de borders blijft liggen. We noemen dit soort planten wel hemikryptophyten, een botanische term die samengesteld is uit Oudgriekse woorden (hemi = half; kryptos = verscholen; phuton = plant).

Op dit moment duiken overal in de tuin de lilakleurige bleeksporige bosviooltjes op. Ze zijn maar klein, en bloeien vlak boven het oppervlak, maar een oplettende bezoeker zal ze zeker zien. Het is een kort genoegen, want de viooltjes zullen al snel overgroeid raken door andere planten.

In de struiklaag vinden we onder meer Rhododendron x praecox, de vroegst bloeiende rododendron, en ook verschillende soorten schijnhazelaars en enkele cultuurvariëteiten van de Japanse kwee.

Het voorjaar begint nog maar net. Bloeiende bostulpen, kievitsbloemen, sleutelbloemen, Spaanse hyacinten en bloeiend daslook liggen allemaal nog in het verschiet. En bovendien breekt het hoogtepunt van de twee Magnolia x soulangeana aan. Deze oude bomen zijn geplant in de eerste jaren van de tuin (jaren ’40) en hun bloei is ieder jaar weer een spectaculair gezicht.

Dus mis het niet!

Hanneke Schreiber, collectiebeheerder Botanische Tuin Kerkrade – maart 2026

Vorige week zag onze tuinvrijwilliger Ton Rulkens dat ons kroonjuweel, de zeldzame hebei-iep (Ulmus lamellosa) een paar bloemen had. Hij pakte zijn camera en maakte een foto. Het blijkt een zeldzame opname te zijn. Op het internet zijn verschillende afbeeldingen te vinden van het blad, van de kroon en van de karakteristieke bast van de hebei-iep, maar niet van de bloei. Voor zover wij kunnen zien zou deze foto een primeur kunnen zijn en daar zijn we natuurlijk trots op. We sturen deze foto bij dezen dan ook de wijde internet-wereld in.

De hebei-iep is afkomstig uit China en groeit daar in enkele provincies ten zuiden en ten westen van Beijing (Peking), in bergachtige gebieden rond een hoogte van 1200 meter. Buiten China is de soort een zeldzaamheid. In Europa zijn slechts een paar exemplaren te vinden.

Het is een kleine boom, die langzaam groeit. Net als andere iepen bloeit ook deze iep in de vroege lente. De boom staat dan nog niet in blad en de wind heeft vrij spel om zijn bestuivingswerk te doen. We zijn natuurlijk nieuwsgierig of de boom vruchten gaat ontwikkelen.

De vruchten van de hebei-iep zijn zogenaamde samara’s, gevleugelde dopvruchten, die eirond van vorm zijn. We zullen het snel genoeg zien, want vruchten zullen in de loop van april al rijp zijn.

We staan klaar met de camera en houden u op de hoogte!

Hanneke Schreiber, collectiebeheerder Botanische Tuin Kerkrade – maart 2026

Vóórdat het voorjaar losbarst…….

Wanneer in de herfst de bladeren van de bomen vallen, zijn de tuinmannen en de tuinvrijwilligers altijd druk met het schoonhouden van de wandelpaden en de gazons, want op die plekken zijn bladeren niet welkom.

Waar het afgevallen blad, en zeker het makkelijk verteerbare blad, méér dan welkom is, is in de borders. En dat heeft met het fenomeen van de bodemkwaliteit te maken.

De Botanische Tuin Kerkrade is op een lemige grondsoort aangelegd. Maar het zijn vervolgens de fysische, chemische en biologische processen, die deze leem – het ‘basismateriaal’ van de tuin – tot leven wekken. Neerslag, vorst en zonneschijn zijn klimatologische verschijnselen die van invloed zijn op de bodem. De flora zorgt voor plantaardige resten van bomen en planten die vergaan tot organisch materiaal. De fauna levert diertjes die de grond omwoelen, organisch materiaal door de grond mengen en zuurstof in de grond brengen. Last but not least is een speciale rol weggelegd voor eencellige of meercellige micro-organismen, zoals bacteriën, schimmels, mijten of wormpjes. Deze micro-organismen gebruiken resten van andere organismen als voedsel.

Kortom: de bodem is één groot levend organisme.

Het dek van afgevallen blad speelt daarbij in meerdere opzichten een belangrijke rol. Het zorgt ervoor dat de bodem luchtig blijft en dat beestjes makkelijker hun werk kunnen blijven doen. Ook kan de bodem beter vocht opnemen. En tot slot dient het blad als voedsel voor alles wat er in en van de bodem leeft, dus ook alle planten en bomen in onze tuin. Top! 

Een hoge biologische bodemactiviteit, waarbij het afgevallen blad snel wordt afgebroken tot humus, geeft precies het milieu waar voorjaarsbolletjes c.q. stinzenplanten dol op zijn. Het is iets dat we in de tuin graag willen stimuleren. Het is dan ook een genot om momenteel de eerst bolgewasjes tussen het bladerdek op te zien komen.

Hanneke Schreiber, collectiebeheerder Botanische Tuin Kerkrade – februari 2026